ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πολιτική

Συμμετοχική Οικονομία – Μια εισαγωγή

Το άρθρο είναι μετάφραση από το αναρχικό/ελευθεριακό blog «The Commoner» https://www.thecommoner.org.uk/participatory-economics-an-introduction/

Ιστορία – Θεωρία   Οικονομία  


Το ζήτημα της οικοδόμησης μιας σοσιαλιστικής οικονομίας μπορεί να δημιουργήσει πολλές αντιμαχόμενες πλευρές. Οι δύο κύριες μορφές πάντως φαίνεται να είναι ο κεντρικός σχεδιασμός και ο σοσιαλισμός της αγοράς. Ωστόσο, υπάρχουν περισσότερες πλευρές και απόψεις. Πολλοί αναρχικοί και ελευθεριακοί σοσιαλιστές υποστηρίζουν μια πιο αποκεντρωμένη προσέγγιση οικονομικού σχεδιασμού. Μια άποψη για το πως θα μπορούσε κάτι τέτοιο να λειτουργήσει εκφράζεται στην σελίδα participatoryeconomics.info ως: «μια οργάνωση που βασίζεται επάνω στην κοινωνικοποιημένη ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, στους αυτοδιαχειριζόμενους χώρους εργασίας και στις συνελεύσεις γειτονιάς». Αυτό το μοντέλο οικονομίας προτάθηκε για πρώτη φορά το 1991 από τον Micheal Albert, με τις βασικές του αξίες που ορίζονται να είναι η Αυτοδιαχείριση, η Δικαιοσύνη, η Αλληλεγγύη, η Ποικιλομορφία, η Αποδοτικότητα και η Βιωσιμότητα.

Ένα τέτοιο σύστημα θα μπορούσε να περιλαμβάνει συμβούλια καταναλωτών και εργατών, τα οποία θα σχηματίζουν δύο ομοσπονδίες. Τα συμβούλια καταναλωτών θα είναι τοπικά συμβούλια στα οποία θα ανήκει κάθε νοικοκυριό. Τα νοικοκυριά θα υποβάλλουν αιτήματα ανάλογα με το τι επιθυμούν ή χρειάζονται να καταναλώσουν για έναν κύκλο (ένα μήνα, μερικοί μήνες, ένα έτος, εξαρτάται από το τι θα συμφωνείται). Σύμφωνα με αυτό το site, «τα καταναλωτικά δικαιώματα θα περιορίζονται ανάλογα του εισοδήματος των μελών» που σημαίνει πως τα νοικοκυριά που συνεισφέρουν λιγότερο θα έχουν και πρόσβαση σε λιγότερα αγαθά, ενώ τα νοικοκυριά που έχουν συνεισφέρουν περισσότερο θα έχουν πρόσβαση σε περισσότερα.

Τα εργατικά συμβούλια θα είναι το υψηλότερο όργανο λήψης αποφάσεων στους χώρους εργασίας και κάθε εργάτης θα έχει μια ψήφο, η οποία θα μπορούσε ίσως να συγκριθεί με τις συνεδριάσεις των μετόχων. Κάθε συμβούλιο θα μπορούσε να αναπτύξει διαφορετικές μεθόδους λήψης αποφάσεων, όπως αυτή της συναίνεσης ή της συνηθησμένης πλειοψηφίας, ανάλογα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του συμβουλίου. Για μέρη με μεγάλο αριθμό εργαζομένων, τα συμβούλια θα μπορούσαν να χωριστούν σε μικρότερες ομάδες. Παρ’όλα αυτά, για να πάρει κάποιος μέρος στο συμβούλιο θα πρέπει να υποβάλει αίτηση και οποιοσδήποτε είναι ελεύθερος να ξεκινήσει ένα νέο συμβούλιο αν το επιθυμεί.

Κάθε συμβούλιο καταναλωτών και εργαζομένων θα εκλέγει έναν αντιπρόσωπο για την σύσταση των Ομοσπονδιών. Τα εργατικά συμβούλια θα οργανώνονται ανάλογα των διαφορετικών βιομηχανιών, όπως πχ «Ομοσπονδία εστιατορίων» ή «Ομοσπονδία κατασκευής υπολογογιστών». Τα συμβούλια καταναλωτών θα οργανώνονται ανάλογα τον γεωγραφικό τους προσδιορισμό και ενδεχομένως τον πληθυσμό. Μια περιοχή με μεγάλο αριθμό ατόμων θα μπορούσε να έχει περισσότερα συμβούλια από μια αγροτική περιοχή με το ίδιο γεωγραφικό μέγεθος. Οι ομοσπονδίες καταναλωτών θα μπορούσαν να ψηφίζουν για τα διαφορετικά δημόσια αγαθά ανάλογα με το «επίπεδο» (εθνικό, πόλης κλπ). Όσον αφορά τα συμβούλια και τις ομοσπονδίες, κάθε εκπρόσωπος μπορεί να ψηφιστεί για εκπρόσωπος.

Όσον αφορά τις θέσεις εργασίας η συμμετοχική οικονομία ισχυρίζεται πως σε αντίθεση με τον καπιταλισμό, μπορεί να οργανώνει τις ανάγκες που υπάρχουν. Ορισμένες θέσεις εργασίας έχουν εγγενέστερη επιθυμία ή έλξη σε περισσότερους ανθρώπους από άλλες, επομένως τα συμβούλια εργαζομένων θα μπορούσαν να οργανώνουν «αποστολές» για θέσεις εργασίας που συνδυάζουν πτυχές επιθυμίας και ανεπιθύμιας. Και αυτό για δύο λόγους: για να αποφευχθούν οι διαιρέσεις ανάλογα την τάξή ή την «αίσθηση της εκπλήρωσης» καθώς και για να μοιραστούν δίκαια τόσο τα βάρη όσο και τα οφέλη της εργασίας». Αυτό δεν θα αναιρεί την εξειδίκευση, καθώς μια ισορροπημένη εργασία θα περιλαμβάνει μόνο μικρό αριθμό σχετικών εργασιών, πχ ένας χειρουργός θα εξακολουθεί να είναι χειρουργός, αλλά ίσως θα μπορεί επίσης να εκτελεί μικρότερες εργασίες για την κοινότητα. Οι θέσεις εργασίας θα ήταν επίσης πιο ευέλικτες, με εργασίες που μπορούν να ανταλλάσσονται ή να αναπτύσσονται μέσα σε εβδομάδες ή μήνες. Αυτό θα επέτρεπε σε κάθε χώρο εργασίας να βρει τους πιο αποτελεσματικούς και ικανοποιητικούς συνδυασμούς εργασιών. Οι εργαζόμενοι με τις πιο «επιθυμητές» δουλειές θα λαμβάνουν ίσως μικρότερη αμοιβή ή θα πρέπει να προσφέρουν και λίγη «ανεπιθύμητη» εργασία για να αποκτήσουν «ισορροπία».

Για την κατανομή αγαθών στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, μια συμμετοχική οικονομία μπορεί να χρησιμοποιεί τα συμβούλια. Ο κάθε εργάτης που ανοίκει σε ένα συμβούλιο θα συναποφασίζει τι θα παράγει ο χώρος εργασίας του για σε έναν κύκλο (πχ ένα μήνα) ενώ τα νοικοκυριά θα βάζουν αιτήματα γύρω από τα αγαθά που θέλουν να καταναλώσουν μέσω των συμβουλίων των καταναλωτών. Οι αποφάσεις θα στέλνονται στο μεγαλύτερο επίπεδο (στο site ονομάζονται IFB) όπου οι τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών θα ενημερώνονται σύμφωνα με τον τελευταίο κύκλο. Αυτό θα επιτρέπει στα συμβούλια εργαζομένων και καταναλωτών να συμφωνήσουν σχετικά με το τι θα παράγουν και τι θα καταναλώσουν αντίστοιχα.

Αυτή είναι περίπου μια γενική περιγραφή του οικονομικού συστήματος. Η ιδέα των συμβουλίων φαίνεται αρκετά ελκυστική, καθώς είναι πολύ σημαντικό να κρατηθεί η πολιτική δύναμη όσο πιο κοντά στην κοινωνική βάση ενώ τα συμβούλια θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα σε μια μετάβαση από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό. Θα μπορούσε όμως να πάει και ένα βήμα παραπέρα, αν τα συμβούλια γειτονιάς διαλυόντουσαν και γυρνούσαν στην άμεση δημοκρατία, με τις αποφάσεις να περνάνε στο δημοτικό συμβούλιο ή κάποιο παρόμοιο δημοκρατικό σώμα. Τα εργατικά συμβούλια θα μπορούσαν και αυτά να υιοθετήσουν ένα πιο άμεσο σύστημα, με τις θέσεις στο συμβούλιο να περιστρέφονται για να αποφεύγονται όσο γίνεται οι εξουσιαστικές συμπεριφορές. Οι διάφορες θέσεις στα συμβούλια εννοείται πως δεν θα πρέπει να είναι «πολυπόθητες» από τα μέλη ή να τους παρέχουν κάποια παραπάνω οφέλη ή κεφάλαιο. Ένα άλλο θετικό πράγμα για τα συμβούλια καταναλωτών είναι ότι θα παρακολουθούν τι καταναλώνεται και θα υποβάλλουν αιτήματα. Ωστόσο, αυτό θα μπορούσε επίσης να βελτιωθεί. Τα δεδομένα θα μπορούσαν να παρακολουθούνται από παντοπωλεία και άλλα καταστήματα, με αυτά τα δεδομένα να χρησιμοποιούνται. Αυτό λειτουργεί περισσότερο υπέρ εκείνων που θέλουν μια οικονομία βασισμένη στις ανάγκες και όχι μια καθαρά οικονομία της αγοράς, καθώς ορισμένοι σοσιαλιστές ισχυρίζονται ότι οι αγορές θα πρέπει να καταργηθούν το συντομότερο δυνατόν, αν όχι ταυτόχρονα με τον καπιταλισμό.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα με αυτό το σύστημα είναι ο τρόπος της «αποζημίωσης». Η προτεινόμενη μέθοδος βασίζεται στην προσπάθεια και την συνεισφορά στην κοινότητα. Για παράδειγμα, εάν κάποιος εργάζεται 40 ώρες, θα λαμβάνει 400 μονάδες (ή ό, τι χρησιμοποιείται σαν νόμισμα), εάν κάποιος εργάζεται 20 ώρες, θα λαμβάνει 200 ​​μονάδες. Έχει προταθεί μια κλίμακα βαθμολογίας (μέσος όρος, πάνω από τον μέσο όρο, κ.λπ.), αλλά δεν είναι τόσο εμφανής. Και αυτό γιατί ο «μέσος όρος» είναι μια ιδέα πολύ υποκειμενική, αφού είναι σχεδόν αδύνατο να εκτιμηθεί η σωματική, ψυχική, συναισθηματική προσπάθεια που έχει καταβάλει ένα άτομο. Οι άνθρωποι επηρεάζονται διαφορετικά από τις διαφορετικές εργασίες. Κάποιοι κουράζονται πάρα πολύ όταν δουλεύουν σε ομάδες ή για παράδειγμα, κάποιοι έχουν ιατρικά προβλήματα που τους εμποδίζουν να εργαστούν πολλές ώρες ή να κάνουν συγκεκριμένες δουλειές. Αυτός ο προβληματισμός αναφέρεται συχνά σαν ερώτηση στο site αν η απάντησή τους δεν είναι και η καλύτερη:

«Ποιος είναι σε καλύτερη θέση να πει αν κάποιος προσπαθεί πραγματικά ή «προσποιείται» από τα άτομα που δουλεύουν μαζί του; Αν και οι εκπαιδευτικοί δεν βλέπουν την προετοιμασία των μαθητών, οι εργαζόμενοι αναγνωρίζουν την δουλειά των συναδέλφων τους.»

Μόνο και μόνο επειδή κάποιος βλέπει την δουλειά κάποιου, δεν σημαίνει ότι μπορεί να αναγνωρίσει όλη την προσπάθεια. Δεν μπορούμε να ξέρουμε ή να βιώσουμε τις ανάγκες του άλλου. Ένας αναγνώστης ενός βιβλίου δεν μπορεί να γνωρίσει την οικογενειακή κατάσταση του συγγραφέα. Δεν γίνεται απλώς να «αναγνωρίσεις» το πλήρες ποσό της συναισθηματικής ή διανοητικής προσπάθειας που καταβάλλει ο άλλος. Δεν μπορείς να την προσδιορίσεις σε μια κλίμακα από το ένα ως το δέκα.

Αν μια τέτοια οργάνωση γύρω από την αποζημίωση θεωρείται ο καλύτερος πιθανός τρόπος, θα πρέπει τουλάχιστον οι βασικές ανάγκες να είναι δωρεάν – η στέγαση, το νερό, η σίτιση, η υγειονομική περίθαλψη, το ρεύμα, τα ρούχα, η μεταφορά, τα ηλεκτρονικά είδη όπως τηλέφωνα κλπ. Από εκεί και πέρα, ο «μισθός» μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να ενθαρρύνει τον κόσμο να δουλέψει, έτσι ώστε να αποκτήσει τα «προιόντα πολυτελείας». Άλλο ένα πιθανό πρόβλημα θα ήταν η μέθοδος προσδιορισμού των δημόσιων αγαθών. Οι ίδιοι οι άνθρωποι πρέπει να ψηφίζουν για τα δημόσια αγαθά που θέλουν και όχι για το συμβούλιο. Εκείνοι εντός του συμβουλίου μπορεί να επηρεαστούν πολύ από τις δικές τους επιθυμίες για να εκπροσωπήσουν πλήρως αυτό που χρειάζεται ο καθένας.

Η συμμετοχική οικονομία παρέχει ένα υγιές και καλά μελετημένο πλαίσιο για μια πιθανή μετάβαση από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό. Αν και μιλάμε για ένα γενικό πλαίσιο, το οποίο πρέπει να συνδυαστεί με άλλα συστήματα, προσφέρει ένα όραμα για το πώς η δύναμη μπορεί να διασκορπιστεί μεταξύ των ανθρώπων και προσφέρει μια προγραμματισμένη οικονομία ως εναλλακτική λύση στις αγορές. Μπορεί να βελτιωθεί, όπως και κάθε σύστημα, αλλά εξακολουθεί να παρέχει μια δημοκρατική, αποκεντρωμένη μέθοδο λειτουργίας μιας οικονομίας που φαίνεται τουλάχιστον ελπιδοφόρα.

Εάν θέλετε να διαβάσετε περισσότερα, λάβετε υπόψη τις ακόλουθες πηγές:

participatoryeconomics.info

Why Participatory Economics’, Michael Albert

In Defense of Participatory Economics’, Michael Albert and Robin Hahnel

     


Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *