ΣΙΝΕΜΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΚΗ :Η ΙΣΤΟΡΙΑ SPAGHETTI WESTERN

Ρεπορτάζ

Σινεμά και Πολιτική: Η ιστορία των Spaghetti Western

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε στην Αναρχική Πολωνική εφημερίδα A-taku. Το τελευταίο φύλλο της (που εμπεριέχει και το άρθρο) μπορεί να βρεθεί εδώ: http://www.akcja.type.pl/wp-content/uploads/2020/04/atak13_web.pdf

Ιστορία – Θεωρία   Πολιτισμός  


post image

Το παραπάνω άρθρο δημοσιεύθηκε στην Αναρχική Πολωνική εφημερίδα A-taku. Το τελευταίο φύλλο της (που εμπεριέχει και το άρθρο) μπορεί να βρεθεί εδώ

Τα spaghetti westerns έχουν με τα χρόνια αγαπηθεί όσο και έχουν αναλυθεί από μια κοινωνικο-πολιτική πλευρά. Από την στιγμή που ο κόσμος τα αντιλαμβανόταν σαν ταινίες «σκουπίδια», δεν φοβήθηκαν ποτέ να ονομάσουν τους προβληματισμούς τους. Αυτοί που τα δημιούργησαν άνοικαν σε ριζοσπαστικά συνδικάτα και ακροαριστερές ομάδες και συλλογικότητες. Με τις ταινίες τους, μιλούσαν για το παρελθόν αλλά παράλληλα ρωτούσαν πράγματα για το παρόν και το μέλλον.

ΤΑ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ ΣΑΝ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ

Τα Γουέστερν θεωρούνται από τα πρώτα είδη ταινίας. Το διάσημο Robbery Express (Edwin S. Porter) του 1903 θεωρείται ο προάγγελος τους. Η ιστορία ενός σερίφη που σκοτώνει κακοποιούς που ληστεύουν τρένα είναι μια κλασσική ιστορία που μιλάει για την «αποκατάσταση της τάξης». Ο ίδιος σκηνοθέτης είχε γυρίσει στην ταινία του (Execution of Czolgosz, with Panorama of Auburn Prison, 1901) την εκτέλεση του Leon Czołgosz, ενός αναρχικού επαναστάτη που είχε δολοφονήσει τον Αμερικάνο πρόεδρο σαν μια πράξη αντίστασης ενάντια στην καπιταλιστική εκμετάλλευση και την βίαιη αντιμετώπιση τους για καλύτερη αποδοτικότητα. Τα Γουέστερν συνέχισαν στον δρόμο αυτό. Έγιναν η προσωποποίηση της πολιτιστικής δικαίωσης του καπιταλισμού καθώς και μιας σσυγκεκριμένης αφήγησης της «κατάκτησης». Είναι κατά κάποιο τρόπο, ένας από τους εδραιωμένους μύθους της Αμερικάνικης κοινωνίας. Και αυτό δεν είναι μόνο λόγο του θέματος αλλά και του τρόπου με τον οποίο δομείται ο πρωταγωνιστής. Είναι συνήθως κάποιου είδους μοναχικός ατομικιστής που προσφέρεται να βοηθήσει την τοπική κοινόνητα, βγάζει το ψωμί του με τα χέρια του, χωρίς οικογένεια ή αγαπημένους, πάντα στον δρόμο. Μια καρικατούρα περισσότερο ενός φαντάσματος παρά ενός πραγματικού ανθρώπου.

Μετά το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, παρέα με τους όλο και πιο περίπλοκους χαρακτήρες που πρωταγωνιστούσαν στα Γουέστερν, οι πρώτες εταιρίες προσπαθούν να «επιτεθούν» σε αυτή την ξεκάθαρη εικόνα του Αμερικάνικου παρελθόντος. Αξίζει να αναφερθεί για παράδειγμα η ταινία «Ox-Bow Incident » (1943) του William A. Wellman – με μια εκπληκτικά ισχυρία κατηγορία για λιντσάρισμα και την μορφή ενός γενναίου σερίφη. Στην ταινία αυτή, η φυσική δύναμη υποχωρεί μπροστά σε αυτή της λογικής, και η φυλετική καταγωγή (ο φερόμενος δράστης της δολοφονίας είναι Μεξικανός) παίζει σημαντικό ρόλο. Μια ενδιαφέρον τροπή στο μέλλον όμως, θα οδηγήσει τα Γουέστερν να αντιγράψουν αυτό το μοτίβο και να αναπτυχθεί ένα πιο πολιτικά συνειδητοποιημένο σινεμά προς μια ακρο-αριστερή κατεύθυνση. Αλλά περισσότερα θα αναφέρουμε παρακάτω.

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΓΟΥΕΣΤΕΡΝ – Η ΑΡΧΗ

Οι πρώτες ταινίες με καουμπόυδες στην Ευρώπη γυρίστηκαν στις αρχές του 20ου αιώνα. Το 1908, οι πρώτες περιπέτειες του Riffle Bill, King of the Prairies (Riffle Bill, le roi de la prairie ) κυκλοφόρισαν στην Γαλλία. Η ιδέα του χαρακτήρα είχε εμπορική επιτυχία και ακολούθησαν τέσσερις ακόμα ταινίες.

Μια δεκαετία αργότερα, το πρώτο Ιταλικό γουέστερν «Indian vampire» (La vampira indiana, 1919) βγήκε στους κινηματογράφους. Γυρίστηκε λίγο πριν οι φασίστες έρθουν στην εξουσία και ήταν μεγάλη εμπορική επιτυχία – τον χαρακτήρα της femme fatale τον έπαιζε η Brice Valerian, η γυναίκα του σκηνοθέτη. Ο σκηνοθέτης της ήταν ο Roberto Roberti, στην πραγματικότητα ο Vincenzo Leone. Χρόνια αργότερα, ο γιός του, ο Sergio θα έπαιρνε την σκυτάλη από εκεί που την άφησε ο πατέρας του.

H μεταπολεμική Ιταλία προσπάθησε να επουλώσει τα τραύματα του πολέμου με κωμωδίες, ταινίες βασισμένες στην αρχαία Ελλάδα και Ρώμη και τελικά – σε «φτηνιάρικα» ξεπερασμένα είδη. Αν είναι ένας δημιουργός που αξίζει να αναφερθεί για την επιρροή του στα Spaghetti γουέστερν είναι ο Joaquín Romero Marchent. Οι ταινίες του, (πχ «Revenge of Zorro» του 1961) αποτέλεσαν έμπνευση για τους Ιταλούς σκηνοθέτες. Η βια με κάποιου είδους υπερβολή συνδιασμένη με μια ιστορία ενός ήρωα που αντιμάχεται την αδικία έγιναν η βάση για να δημιουργηθεί ένα νέο είδος σινεμά, και όχι χωρίς πολιτική κατεύθυνση.

ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΝΑ ΚΑΝΕΙ ΜΕ ….ΤΟΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟ

«Ζούμε όλοι σε μια χώρα που λέγεται καπιταλισμός» (Bong Joon – ho). Αν και αυτά τα λόγια ειπώθηκαν το 2019 από τον Νοτιοκορεάτη σκηνοθέτη, νικητή των πέντε πιο σημαντικών βραβείων της Αμερικάνικης Κινηματογραφικής Ακαδημίας για την πολιτική του ταινία «Parasite» (2019), οι σκηνοθέτες των spaghetti γουέστερν τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 είχαν παρόμοιες αντιλήψεις. Με το «for a fistfull of dollars» (1964) μπορούμε να μιλάμε πλέον για πολιτικοποίηση των κλασσικών Ιταλικών ταινιών με καουμπόηδες. Ο σκηνοθέτης της ταινίας που αναφέρθηκε και νωρίτερα (Sergio Leone), είχε ανοιχτά αριστερές απόψεις την δεκαετία του 70 -σύμφωνα με τις δηλώσεις του – αναρχικές. Οι ταινίες του ήταν ιστορίες καπιταλισμού μεταμφιεσμένες με κοστούμια και ηθοποιούς. Ειδικότερα τα γουέστερν. Η ταινία του αυτή ξεκίνησε την διάσημη τριλογία του γύρω από το «δολάριο» που ήταν δεμένες με τον πρωταγωνιστή: έναν μυστήριο πιστολά – τον Κλιντ Ίστγουντ. Για τον Αμερικάνο ηθοποιό, αυτά τα Ιταλικά γουέστερν ήταν η αρχή μιας διεθνούς καριέρας. Αν και ο Κλιντ Ίστγουντ δεν είχε ούτε έχει αντικαπιταλιστικές απόψεις (φιλελεύθερες στην καλύτερη, αν και έχει υποστηρίξει νεο-συντηριτικούς στο παρελθόν) ο χαρακτήρας που υποδύεται κολλάει γάντι με το μοντέλο του αριστερού σινεμά.

Ο Sergio Leone, ένα παιδί μιας αντιφασιστικής οικογένειας, ασχολήθηκε με το σινεμά από μικρή ηλικία. Βοήθησε μεταξύ άλλων σε μια νέα ρεαλιστική προσσέγγιση στα κοστούμια, πρωταγωνίστησε στο διάσημο «Bicycle Thieves» (Ladri di biciclette , 1948) και από την δεκαετία του 1960 ξεκίνησε να ζωγραφίζει τους δικούς του πίνακες. Έγινε διάσημος για την τριλογία του γύρω από τα δολάρια, των οποίων οι άλλες δύο ταινίες είναι το «For a few dollars more» ( Per qualche dollaro in più , 1965) και το «Good, bad and ugly» ( Il buono, il gross, il cattivo , 1966). Οι ιστορίες τους είναι μακιγιαρισμένες ταινίες με ατελείωτες ουρές από πτώματα και πετάγματα νομισμάτων, που μας διδάσκουν για το που μπορεί να οδηγήσει ο τυφλός κανόνας του κέρδους.

Τα Spaghetti γουέστερν έχουν κατηγορηθεί πολλές φορές για κυνισμό, σαδισμό και πως προμοτάρουν τα πιο ζωώδη ένστικτα του ανθρώπου. Και η αλήθεια είναι πως μια επιφανειακή ανάλυση αυτό μας λέει. Αν βάλεις κάτω τις φρικιαστικές σκηνές βίας και τους λακωνικούς διαλόγους, δεν βγάζεις πολύ νόημα, ειδικά αν τις απομονόσεις από την πολιτική πραγματικότητα στην Ιταλία την δεκαετία του 1960 και του 1970.

Η νεολαία εκείνης της εποχής, αλλά όχι μόνο, είχε εξτρεμιστικές τάσεις και δεν ήταν υπέρ της κοινοβουλευτικής πολιτικής. Αν και το Κομμουνιστικό κόμμα είχε μεγάλη δυναμική, με τις δικές του εφημερίδες, συνεργατισμούς και συνδικάτα, ήταν και κατά κάποιο τρόπο αυτό που συνδιαμόρφωνε το «δημοφιλές» και «mainstream». Το 1968 όπου τα γουέστερν ήταν στα πάνω τους, είχε περίπου ποσοστά που αγγίζαν το 30% και δική τους εκπροσώπιση στο Ευρωκοινοβούλιο. Τα μέλη του ήταν μεταξύ άλλων ο Sergio Sollima (La resa dei conti , 1966) ή ο ηθοποιός και ακτιβιστής Gian Maria Volonté.

Παρ’όλα αυτά, η αριστερά στα πανεπιστήμια όπως και οι σκηνοθέτες, είχαν το βλέμμα τους περισσότερο προς την Κίνα, το Βιετνάμ, το Μεξικό και την Βραζιλία. Οι ταινίες που γυρίζονταν εκείνη την εποχή, παρέα με τα spaghetti westerns, ήταν περισσότερο ένα τρεντ των Μαοιστών, Τροτσκιστών ή αναρχικών. Χρησιμοποιούσαν το παρελθόν (πχ την Μεξικάνικη επανάσταση στο «Quien Sabe?» του 1966 ή το «Giù la testa» του 1971) και μιλούσαν για το παρόν προτάσοντας πράγματα στον ορίζοντα του μέλλοντος. Η Αμερικάνικες παρεμβάσεις στην Λατινική Αμερική και στο Βιετνάμ δέχτηκαν κριτική ενώ οι μοντέρνοι αντάρτες όπως οι Ζαπατίστας υπήρξαν εμπνευστές τους. Φυσικά, αυτή η γοητεία με τον Μαοισμό και (σε ​​μικρότερο βαθμό) τον νεοαναρχισμό ήταν σε μεγάλο βαθμό όχι ανοιχτά δηλωμένος, αλλά ορισμένοι από τους σκηνοθέτες και τους ηθοποιούς υποστήριξαν ή συμμετείχαν σε πραγματικούς αγώνες.

Τα spaghetti γουέστερν είναι ίσως το μόνο είδος κινηματογράφου στην ιστορία που πρότασε ενεργά αντικαπιταλιστικές πολιτικές. Ακόμα και όταν το είδος βρέθηκε σε μια φθίνουσα δημοτικότητα, ταινίες όπως «Keoma» (1976) αντανακλούσαν κάποια πικρία της ριζοσπαστικής αριστεράς εκείνη την εποχή, η οποία σχηματίστηκε σε ομάδες όπως οι Ερυθρές Ταξιαρχίες και κατευθυνόταν προς την πολιτική τρομοκρατία.

Είναι πραγματικά ενδιαφέρον πως ακόμα και η συζήτηση γύρω από τις επαναστατικές στρατηγικές πραγματοποιήθηκε στις οθόνες των κινηματογράφων. Αν και σαν φαινόμενο μπορεί να υπερεκτιμηθεί, αναμφίβολα παραμένει ένα πολύ ενδιαφέρον πολιτιστικό και πολιτικό φαινόμενο.

Εικόνες:

       

από Τα επαναστατικά γουέστερν 03/06/2020 11:56 πμ.


Τα επαναστατικά γουέστερν


Υπάρχει μια κατηγορία ταινιών που αντικειμενικά δεν έχει πάρει ότι της αξίζει στη συνείδηση του «κουλτουριάρικου» σινεφίλ κοινού (και ίσως εδώ που τα λέμε καλύτερα…). Αυτή η κατηγορία δεν είναι άλλη από τα γουέστερν, ένα είδος κινηματογράφου έντονα ταυτισμένο με την εικόνα του μάτσο αμερικάνου ήρωα ,των κακών ινδιάνων κλπ.

Τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Υπάρχει πράγματι αυτή η όψη του νομίσματος. Υπάρχει και η άλλη…Τις δεκαετίες του 60,αλλά και το 70, έχουμε γουέστερν επιστημονικής φαντασίας, γουέστερν τρόμου (Dracula and Son), τα σπαγγέτι γουέστερν (που ο ήρωας συνήθως είναι ο παράνομος και όχι ο σερίφης), τα σουρεαλιστικά γουέστερν (το Εl Topo του Alejandro Jodorowsk

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *